San Gabriel (SGT) - Đúng 2 giờ chiều, chủ nhật, ngày 13. 7. 2008 buổi lễ Tưởng Nguyện và Thọ Tang Đức Cố Đệ Tứ Tăng Thống Thích Huyền Quang được diễn ra trong không khí vô cùng trang nghiêm như chương trình đã ấn định, tất cả hàng giáo phẩm của Văn Phòng II Viện Hoá Đạo và Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất Hải Ngoại Tại Hoa Kỳ đang hành hoạt tại khắp tiểu bang Hoa Kỳ và các Châu đều có mặt.

Quang cảnh Chư Tôn Đức Tăng Ni, quan khách, các cơ quan truyền thông báo chí, Phật Tử và đồng hương tham dự Lễ Tưởng Nguyện và Thọ Tang Đức Đệ Tứ Tăng Thống Thích Huyền Quang

Lòng từ bi và tuệ giác siêu việt của đức cố Đệ Tăng Thống đã tạo nên sự kính ngưỡng sâu rộng đối tất cả mọi thành phần, điều này không chỉ giới hạn trong giới Phật tử, cũng không chỉ giới hạn ở người Việt Nam, mà trong đó gồm có các tôn giáo bạn như Tin Lành, Công Giáo, Phật giáo Hoà Hảo, Cao Đài, các sắc tộc của nhiều quốc gia khác như Trung hoa, Thái Lan, Nhật bản, Đại Hàn, Ai lao, Cam pu Chia, Tích Lan, Hoa Kỳ, Tây Tạng v.v... ngoài ra còn có các vị dân cử Việt Nam tại Quận Cam và Chánh Án Tòa Thượng Thẩm Quận Cam Nam California, Dân Biểu Edward Royce dù rất bận rộn nhưng cũng dành thì giờ quý báu đến dự lễ Tưởng Nguyện và có những phát biểu sâu sắc và hết sức xúc động. Sự hiện diện của nhiều thành phần chủng tộc nhiều đoàn thể, tổ chức, chính đảng, các cơ quan truyền thông v.v… tự nó đã minh chứng rõ nét một thực tế không gì có thể phủ bát đó là lòng thương kính vô hạn bất phân chủng tộc, tôn giáo, chính kiến đối với bậc cao Tăng thạc đức đã có nhiều công đức thù thắng đối với quê hương, đạo pháp và nhân loại. Trên Hai trăm ba mươi Tăng Ni thuộc nhiều quốc gia trong đó có đại diện của Văn Phòng II Viện Hóa Đạo tại Úc Châu, Cannada và Âu Châu và gần bốn ngàn đồng bào, Phật tử các giới đã có mặt tại Lễ Tưởng Nguyện và Thọ Tang được tổ chức tại khuôn viên của chùa Diệu Pháp, San Gabriel, Los Angeles.

Di ảnh và long vị của đức Đệ Tứ Tăng thống được thiết trí tôn nghiêm trên lễ đài cùng với hình ảnh chín hoa sen thật lớn với hoa sen thứ chín có hình đức Tăng thống mang ý nghĩa Thượng phẩm Thượng sanh. Hội trường trong khuôn viên của Chùa Diệu Pháp được che phủ bằng vải ngũ sắc. Xung quanh hội trường là hàng trăm vòng hoa, liễn đối và bức trướng của Văn Phòng II Viện Hoá Đạo, GPGVNTNHN/HK và các Châu lục và các Tổng vụ, các đoàn thể, tổ chức, Phật tử và đồng bào các giới phúng điếu, đặc biệt là vòng hoa phúng điếu của tổ chức Rafto, các vị dân biểu Hoa Kỳ. Những biễu ngữ bày tỏ niềm kính tiếc trước sự viên tịch của đức Tăng thống và tuyên xưng đức độ, công hạnh sâu dày cũng như những câu nói hùng lực của ngài được treo xung quanh khuôn viên chùa. Tất cả Phật giáo kỳ được treo rủ để thọ tang đức cố Đệ tứ Tăng thống. Không gian thấm đượm nét kính tiếc ngậm ngùi.

Điều khiển chính cho chương trình buổi lễ là một ban xướng ngôn viên gồm có TT. Thích Giác Đẳng, Nữ Sĩ Ỷ Lan, Nữ Sĩ Ái Cầm và MC Minh Phượng.

Đúng 2 giờ, chín hồi chuông trống Bát Nhã vang rền hòa cùng với tiếng kèn trống du dương, lễ cung nghinh Long vị của đức Đệ tứ Tăng thống từ Tổ đường đến Lễ đài thật uy nghiêm, dẫn đầu là Hòa thượng Thích Hộ Giác cùng chư Tôn đức Giáo phẩm.

Sau phần chào quốc kỳ Hoa Kỳ, Việt Nam Cộng hòa và Phật giáo kỳ, Pháp sư Niên trưởng Thích Giác Đức tuyên đọc Cáo Bạch của Hội đồng Lưỡng viện, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất do Đại lão HT Thích Quảng Độ, Viện Trưởng Viện Hoá Đạo ấn ký.

Hòa Thượng Thích Hộ Giác tuyên đọc Khải Bạch của VPII/VHĐ và GHPGVN/TN/HN tại Hoa Kỳ

Đại lão Hòa thượng Thích Hộ Giác, Phó Viện trưởng Viện Hóa Đạo, Chủ tịch Văn Phòng II Viện Hóa Đạo kiêm Chủ tịch Hội đồng Điều hành, GHPGVNTN Hải ngoại tại Hoa Kỳ tuyên đọc Khải Bạch của VPII VHĐ và GHPGVNTN Hải ngoại tại Hoa Kỳ:

“…. Hôm nay Văn Phòng II Viện Hoá Đạo cùng với giáo hội các châu tổ chức Lễ Tưởng Nguyện và Thọ Tang. Chúng tôi chân thành cảm kích sự hiện diện của chư liệt vị để tưởng niệm Đức cố Tăng Thống và chia sẻ sự mất mát lớn lao của Giáo hội.

Đại lão Hoà Thượng Thích Huyền Quang viên tịch năm Ngài 89 tuổi. Cả cuộc đời Ngài sống vì Phật Pháp. Xuất gia từ thời niên thiếu năm 12 tuổi. Nhanh chóng trở thành một học tăng xuất sắc trong Tăng chúng. Năm Ngài ra đi với pháp lạp 69, Ngài là vị lãnh đạo tối cao của Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất trong ngôi vị Tăng Thống. Không ai có thể phủ nhận sự thể hiện trác việt của Ngài trên cả ba phưong diện học đạo, hành đạo và hoằng đạo.

Đại lão Hoà Thượng Thích Huyền Quang một tăng sĩ suốt đời thao thức và đóng góp cho quê hương dân tộc. Từ thời còn là một nhà sư trẻ, Ngài đã dấn thân cho đại cuộc giành độc lập tự chủ cho đất nước thời Pháp thuộc. Những giai đoạn sau nầy mãi cho đến những tháng năm cuối cuộc đời Ngài vẫn tiếp tục lên tiếng cho lẽ sống tự do dân chủ. Trong tâm khảm của Ngài chưa bao giờ có một Đạo Phật hiển sinh mà thiếu sự song hành với vận mệnh của quê hương dân tộc.

Đại lão Hoà Thượng Thích Huyền Quang là một biểu tượng cao cả của tinh thần vô úy. Cái giá Ngài phải trả cho sự dấn thân vì đại nghĩa là những năm tháng tù đày qua các giai đoạn lịch sử. Từ thời Việt Minh cho đến ngày nhắm mắt trong chế độ cộng sản đã nhiều lần sống trong lao lý, an trí, quản thúc. Bao mua chuộc không làm mềm lòng, lắm đoạ đày lao khổ không làm thối chí. Những lên tiếng khẳng khái của Ngài trước bạo quyền là hình ảnh kẻ sĩ trước sự hưng vong của đất nước, là bản nguyện của bồ tát trước nỗi khổ của chúng sinh.

Đại lão Hoà Thượng Thích Huyền Quang là một bậc lãnh đạo trí dũng song toàn. Cơ cấu tổ chức của Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất không có lãnh vực nào không có dấu ấn của Ngài. Là vị Tổng thư ký đầu tiên và suốt 5 nhiệm kỳ sau đó, Ngài đã đóng góp to lớn cho sự xây dựng nền tảng Giáo Hội. Giữa bao nhiêu phong ba bão táp, Ngài luôn luôn xác định được hướng đi đích thực. Ngài đã không để cho những cuốn hút của thời thế làm lệch hướng giá trị căn bản của lý tưởng phụng sự. Ngày Ngài nằm xuống, các tổ chức nhân quyền trên thế giới gọi Ngài là một biểu tượng của dân chủ nhân quyền.

Trong giờ phút lắng đọng nầy xin chúng ta đồng tâm thắp nén tâm hương tưởng niệm Ngài...”

Hòa Thượng Thích Chánh Lạc cung tuyên Tiểu sử của Đức Tăng Thống

Sau khi Hòa thượng Thích Chánh Lạc, Phó Viện trưởng VHĐ kiêm Phó Chủ tịch Hội đồng Điều hành, cung tuyên Tiểu sử tóm lược những nét chấm phá nhưng rất rõ nét về cuộc đời phụng sự cho đạo pháp, dân tộc và nhân loại của đức Đệ tứ Tăng thống, nghi thức lễ thọ tang đặc thù cho đức Tăng thống được trang nghiêm cử hành qua hai truyền thống Nam, Bắc Tông Phật giáo.

Toàn thể hội trường im lặng, chí thành trong niềm cảm động vô bờ lắng nghe lời di huấn của đức Tăng thống khi còn sinh tiền. Đặc biệt nhất và xúc động nhất, tất cả mọi người tham dự nghe lời Khải Bạch của Đại lão Hòa thượng Thích Quảng Độ trước Giác Linh của đức Tăng thống:

“Nam Mô Bổn Sư Thích Ca mâu Ni Phật

Kính bạch Giác linh đức cố đệ tứ Tăng thống Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất chứng giám

Hôm nay ngày 11 tháng 7 năm 2008, tức mùng 9 tháng 6 năm Mậu Tý, Phật lịch. 2552, chỉ còn ít phút nữa, Đức cố Tăng thống sẽ vĩnh biệt chúng con!

Trước linh đài của Ngài, trong giờ phút thiêng liêng, đau buồn nầy, thay mặt Hội đồng Lưỡng Viện, Giáo hội Phật giáo Việt nam Thống nhất (GHPGVNTN), Văn phòng II Viện hóa đạo, GHPGVNTN-HN tại Hoa kỳ và các Châu lục, Chư tôn đức Tăng Ni, môn đồ pháp quyến, cùng toàn thể cư sĩ Phật tử thuộc Giáo hội trong và ngoài nước; chúng con kính cẩn dâng lên Giác linh Đức cố Tăng thống đôi lời tác bạch, bày tỏ nỗi niềm xót xa thương tiếc trước sự ra đi của Ngài. Đành rằng, theo lời Đức Phật dạy “tất cả pháp đều vô thường, đã có sinh ắt có diệt”, đó là qui luật tự nhiên. Nhưng đối với Giáo hội, với toàn thể Tăng Ni và Phật tử chúng con, sự ra đi của Ngài là một mất mát quá to lớn không gì bù đắp được.

Kính bạch Giác linh Đức cố Tăng thống.

Suốt ba mươi năm qua, kể từ 1975 của thế kỷ trước trong cơn Pháp nạn và Quốc nạn dai dẳng kéo dài, Ngài đã luôn là bóng cây đại thụ che mát cho chúng con, là người thuyền trưởng vững tay chèo lái con thuyền Giáo hội vượt qua bao cơn sóng gió, bảo táp giữa trùng khơi. Ngài đã hy hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp bảo vệ chánh nghĩa của Dân tộc và Đạo pháp, đòi hỏi quyền sinh hoạt pháp lý của Giáo Hội Phật giáo Việt nam Thống nhất qua bao gian lao tủi nhục, tù tội, lưu đày như Ngài đã từng nói: “Sống không nhà, chết không mồ, đi không đường, tù không tội”!

Giờ đây, Ngài đã ra đi vĩnh viễn, cuộc vận động phục hoạt Giáo hội chưa được trọn vẹn. Chúng con, toàn thể Tăng Ni, Phật tử trong và ngoài nước, nguyện sẽ tiếp tục đi theo con đường Ngài đã vạch, mặc dù còn rất nhiều chông gai chờ đón phía trước. Chúng con quyết tâm điều hành Phật sự Giáo hội theo phương hướng của Hội đồng Lưỡng Viện đã hoạch định cho đến khi GHPGVNTN được tự do hoạt động thực sự như thời kỳ trước năm 1975, để hoàn thành chí nguyện của Ngài!

Kính xin Giác linh Đức cố Tăng thống rủ lòng thương tưởng gia hộ cho chúng con có đầy đủ niềm tin vững chắc vào tương lai tự do tươi sáng của Dân tộc và Đạo pháp; có ý chí sáng suốt kiên cường để giữ gìn bảo vệ Giáo hội truyền thống đã do lịch đại tổ sư, chư Thánh tử đạo và toàn thể Phật tử xây dựng nên.

Kính xin Đức Tăng thống tác đại chứng minh”

HT. Thích Thiện Tâm, HT. Thích Trí Lãng và TT. Thích Phước Nhơn đang quỳ trước hương án Giác Linh Đức Tăng Thống

Hòa thượng Thích Trí Lãng, Tổng vụ trưởng Tổng vụ Từ thiện xã hội, nghiêm cẩn quỳ trước hương án Giác Linh đức Tăng thống dâng lời Điếu văn của VPII VHĐ và GHPGVNTN tại Hoa Kỳ trong nỗi niềm bi thiết đớn đau vô hạn trước sự viên tịch của đức Tăng thống:

“ Nhất tâm đảnh lễ Đệ tứ Tăng thống Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất, thượng Huyền hạ Quang tân viên tịch Đại lão Hòa thượng giác linh thùy từ chứng giám.

Kính bạch giác linh Đại lão Hòa thượng, thượng Huyền hạ Quang, trong giờ phút đau thương nầy, cho phép chúng con, hàng giáo phẩm Văn Phòng II Viện Hóa Đạo và GHPGVNTN tại Hoa Kỳ có đôi lời bộc bạch, kính dâng lên Giác linh Ngài trước giờ tiễn biệt.

Than ôi,
Mới ngày nào,
Dù thân nương gậy trúc,
Vẫn vào ra sách tấn bảo khuyên
Trước bao nhiêu đảo điên nghịch lý
Vẫn an nhiên tỉnh giác lạ thường,
Vậy mà, ……”

Hòa thượng Thích Thiện Tâm, Thượng tọa Thích Nguyên Thảo, GHPGVNTN tại Canada, Thượng tọa Thích Phước Nhơn, GHPGVNTN tại Úc châu và các đoàn thể tôn giáo bạn, các vị dân cử, quý đoàn thể, tổ chức, chính đảng, các vị nhân sỹ, trí thức, phật tử và đồng bào các giới lần lượt lên lễ đài dâng hương hoa cúng dường Giác linh đức Tăng thống.

Dân biểu Edward Royce của Quốc hội Hoa kỳ

Trong phần phát biểu cảm niệm của quý quan khách, Dân biểu Edward Royce của Quốc hội Hoa kỳ cũng bày tỏ niềm tôn kính cao quý đối với đức Đệ tứ Tăng thống Thích Huyền Quang và lời chia buồn cùng với Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất:

“Xin cho tôi nói lên lời chia buồn chân thành trước sự viên tịch của Đức cố Đệ tứ Tăng thống Thích Huyền Quang, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất. Thật là một mất mát lớn. Ngài là một trong những nhà lãnh đạo kính yêu của đất nước Việt Nam. Ngài chống đối bạo quyền dưới mọi hình thức. Cuộc đời kỳ vĩ cùa Ngài nổi bật qua việc thăng tiến không ngừng nghỉ cho dân chủ và nhân quyền. Ngài đã phải trả một giá quá đắt cho sự quyết tâm và không thoả hiệp này, vì vậy ngài đã trải nửa cuộc đời mình trong nhà tù, quản chế hay lưu đày dưới chế độ đàn áp Cộng sản. Suốt ba thập niên tiến hành ôn hoà cuộc chống đối chế độ Cộng sản, Ngài trở thành biểu tượng trong thế giới về cuộc đấu tranh bất bạo động của Phật giáo cho tự do tôn giáo và nhân quyền. Ngài sáng danh trên hành tinh này.

“Vừa qua, hàng nghìn nghìn người về Tu viện Nguyên Thiều tiễn đưa Ngài. Và đây cũng là điều thường xẩy ra dưới chế độ Cộng sản, nhà cầm quyền giành giật để cướp lễ tang không cho GHPGVNTN cử hành. Tôi muốn chia sẻ với quý liệt vị điều sau đây, tôi đã viết thư cho Chủ tịch Việt Nam Nguyễn Minh Triết nói lên mối quan tâm của tôi về việc nhà cầm quyền muốn xâm lấn vào lễ tang. Rồi tôi được biết nhà cầm quyền đã bớt cứng rắn và để cho GHPGVNTN cử hành tang lễ. Điều này nhắc nhở chúng ta rằng nhân quyền cơ bản đang thường trực bị giày xéo, và tất cả chúng ta phải kiên quyết đấu tranh để bảo vệ các quyền này.

“Hôm nay chúng ta về đây làm lễ thọ tang ngài, điều chúng ta có thể an ủi khi biết rằng cuộc đời của ngài làm xúc động biết bao người, thành quả và công đức Ngài quá lớn lao. Và chúng ta không quên Ngài”.

Hòa thượng Rahula, Vihananda, Chủ tịch Tôn giáo vụ và cố vấn của Tổng thống Srilanka bày tỏ niềm kính tiếc vô hạn trước sự thị tịch của đức Đệ tứ Tăng thống, một bậc cao tăng bi trí lưỡng toàn và chia sẻ nỗi mất mát lớn lao của chư Tôn đức giáo phẩm trong Giáo hội:

“Chúng ta vân tập về đây hôm nay để tưởng kính Đức cố Đệ tứ Tăng thống Thích Huyền Quang, GHPGVNTN. Ngài là nhà lãnh đạo, người yêu nước. Ngài đã vào tù cho chúng ta và để bảo vệ đạo Phật, bảo vệ Tăng già. Đó là những lý do khiến Ngài mắc vòng lao lý. Nay Ngài đã viên tịch, xả thân tứ đại. Nhưng Ngài không mất đi, vì Ngài hiện hữu mãi hoài trong trái tim chúng ta”.

Giáo sư Võ Văn Ái, Tổng ủy viên Ngoại vụ VPII VHĐ kiêm Giám đốc Phòng Thông Tin Phật Giáo Quốc Tế, trình bày những khó khăn trong thời gian đức Tăng thống nằm viện cũng như những chướng ngại, bức bách khi tổ chức tang lễ:

“Nhà cầm quyền Cộng sản đã muốn giành giật việc tổ chức lễ tang cho Giáo hội Phật giáo Nhà nước và ngăn cấm Hội đồng Lưỡng Viện GHPGVNTN cử hành. Nhưng GHPGVNTN đã thu đạt thắng lợi nhờ hai yếu tố quyết định: một là tinh thần bất khuất của hàng giáo phẩm và chư Tăng Ni GHPGVNTN cũng như Phật giáo đồ trong nước trước bao hăm doạ, cản ngăn chư Tăng Ni và quần chúng Phật tử các tỉnh về Bình Định thọ tang hay phong toả đường sá. Thế nhưng bất chấp sự cấm đoán, gần một nghìn Tăng Ni và trên dưới mười nghìn Phật từ đã tiễn đưa Ngài đến nơi an nghỉ cuối cùng. Yếu tố thứ hai là công luận quốc tế đã mạnh mẽ lên án Hà Nội trong việc xâm lấn này. Nhiều vị Dân biểu Quốc hội Hoa Kỳ đã viết thư phản kháng Hà Nội đồng thời với thư phân ưu gửi Đại lão Hoà thượng Thích Quảng Độ. Ngoài ra, còn cả sự lên tiếng quyết liệt của các tổ chức quốc tế như Uỷ hội Hoa Kỳ Bảo vệ Tự do Tôn giáo trên Thế giới, Human Rights Watch, Ân Xá Quốc tế, Liên Đoàn Quốc tế Nhân quyền, Ủy ban Bảo vệ Quyền làm Người Việt Nam, Hội đồng Nhân quyền, v.v..."

Rất đông đảo các tổ chức quốc tế và Việt Nam khắp nơi đã gởi điện thư, tràng hoa để phúng điếu Giác linh đức cố Đệ Tứ Tăng Thống và Phân Ưu cùng Giáo Hội.

Thượng Tọa Thích Viên Lý cảm tạ các vị lãnh đạo tinh thần các tôn giáo bạn, quan khách và đồng bào Phật Tử

Thay mặt Văn Phòng II Viện Hoá Đạo/ GHPGVNTNHN/HK và môn đồ pháp quyến, Thượng tọa Thích Viên Lý, Tổng Thư Ký Văn Phòng II Viện Hoá Đạo / GHPGVNTNHN/HK đã chân thành cảm tạ đến các vị lãnh đạo tinh thần các tôn giáo bạn, các vị dân cử, các tổ chức, hội đoàn, các cơ quan truyền thông báo chí, truyền hình, đồng bào Phật tử và đồng bào các giới

Buổi lễ Tưởng Nguyện và Thọ Tang hoàn mãn vào lúc 6 giờ chiều cùng ngày.

Một cách khách quan, buổi lễ đã tạo một xúc động lớn lao và để lại một dấu ấn đặc thù trong lòng người tham dự. Dù buổi Lễ đã hoàn mãn, nhưng nhiều người vẫn còn lưu luyến chưa muốn rời ngay. Có thể nói, đây là một trong những buổi lễ hiếm thấy của người Việt tại hải ngoại.