Cái gì đạt tới Niết Bàn?

Cần phải coi rằng câu hỏi này là vô nghĩa, bởi vì Phật giáo phủ nhận sự hiện hữu của một thực thể vĩnh hằng hoặc một linh hồn bất tử.

Cái gọi là sinh linh mà chúng ta thường coi như là trú sở của thần thức thật ra chỉ là một mớ những yếu tố do nhân duyên kết hợp.

Vị A-La-Hán Bhikkhuni Vajira (Tỳ Khưu Ni Kim Cương) nói:

“Khi những thành phần được kết hợp đúng cách,
Từ ngữ 'cái xe' liền hiện ra (trong trí chúng ta).
Vì vậy chúng ta dùng ước lệ mà gọi là
Một sinh linh khi có những nhân duyên kết hợp.”

Theo Phật giáo, cái gọi là sinh linh bao gồm tâm thức -danh và thể chất -sắc (nama-rupa), luôn luôn biến đổi nhanh như tia chớp. Ngoài hai yếu tố đó, chẳng hề có linh hồn hiện hữu vĩnh viễn hoặc một thực thể không thay đổi. Cái gọi là “bản ngã” chỉ là một ảo tưởng. Thay vì có một linh hồn thường hằng hoặc một bản ngã ảo tưởng, Phật giáo thừa nhận rằng có một giòng sống (santati) sinh động luôn luôn hiện hữu cho tới khi nào nó vẫn còn được nuôi dưỡng bởi vô minh và tham ái. Khi hai nhân căn bản đó đã bị bất cứ cá nhân nào tận diệt, khi họ đạt tới quả vị A-La-Hán, thì chúng cũng chấm dứt cùng với sự viên tịch của người đó.

Theo ngôn ngữ thông thường, chúng ta nói rằng vị A-La-Hán đã đạt tới cảnh giới Parinibbana hay là “nhập Niết Bàn.”

Trong khi ngay chính trên thế gian này, ngay lúc này, chẳng hề có một cái ngã vĩnh hằng thì đừng mong rằng có thể có một cái ngã hay linh hồn (atta) ở Niết Bàn.

Luận Visuddhi Magga dạy:

“Chỉ có sự đau khổ hiện hữu, không có kẻ đau khổ Không có kẻ hành động mà chỉ có hành vi
Có Niết Bàn, nhưng không có kẻ tìm nó
Có con đường, nhưng không có người đi trên đường.”

Sự khác biệt chính yếu giữa quan niệm của Phật giáo về Niết Bàn và quan niệm của Ấn-Độ giáo về Niết Bàn hay Giải Thoát (Mukti) là ở chỗ Phật tử không tin rằng có linh hồn vĩnh cửu hoặc một đấng tạo hóa, trong khi tín đồ Ấn-Độ giáo tin vào một linh hồn vĩnh cửu và một đấng tạo hóa.

Đây là lý do tại sao không thể coi Phật giáo là Chủ Nghĩa Vĩnh Hằng hoặc Chủ Nghĩa Hư Vô.

Trong Niết Bàn không có cái gì trở thành vĩnh cửu hoặc hư vô.

Như học giả Sir Edwin Arnold nói:  

“Nếu ai dạy rằng Niết Bàn là nơi chấm dứt,
Hãy bảo họ rằng họ nói dối.
Nếu ai dạy rằng Niết Bàn là nơi sống mãi,
Hãy bảo họ rằng họ nói sai.”

Cần phải nhìn nhận rằng câu hỏi về Niết Bàn là vấn đề khó nhất trong Giáo Lý của Đức Phật. Dù cho chúng ta có thể suy đoán về nó tới đâu chăng nữa, chúng ta không bao giờ hiểu được chân tánh của Niết Bàn. Cách tốt nhất để hiểu Niết Bàn là cố gắng thể hiện nó bằng loại kiến thức đạt được do trực giác của chính mình.

Tuy Niết Bàn không thể được tri nhận bằng ngũ quan và khó hiểu đối với kiến thức của người tầm thường, con đường thẳng duy nhất dẫn tới Niết Bàn đã được Đức Phật giảng giải với tất cả những chi tiết cần thiết, và Niết Bàn mở ngỏ cho tất cả mọi người. Đối với người tu tập, hiện thời mục tiêu đang bị đám mây che khuất, nhưng phương pháp để đạt tới mục tiêu đó thì hoàn toàn trong sáng và khi đã đạt tới nó thì Mục Tiêu sẽ sáng như “vầng trăng không bị mây che khuất.”

                                                                  MỤC LỤC