Được sinh ra làm người là điều hiếm quí
Mạng sống chúng sinh thật vô cùng cam go
Chớ để buông trôi cơ hội này
"Kinh Pháp Cú" (Dhammapada)

Con người là một sinh vật huyền bí có những tiềm năng mà người ta không thể quan niệm nổi. Trong con người tiềm tàng cả những đức tính thánh thiện lẫn những khuynh hướng tội ác. Những thứ tiềm ẩn đó có thể trồi lên bề mặt vào những lúc bất ngờ với cường độ mạnh mẽ. Chúng ta không biết chúng phát xuất từ đâu. Chúng ta chỉ biết rằng chúng tiềm ẩn trong con người ở những mức độ khác nhau.

Ở trong tâm trí cường mạnh của con người phức tạp này vừa có một kho tàng chất chứa những đức hạnh vừa có một đống rác đầy những điều ác. Tùy theo sự phát triển của những cá tính đó, một con người có thể trở thành một nguồn phúc lợi hay là một tai vạ đối với nhân loại.

Những ai mong muốn trở thành vĩ đại, cao thượng, và hữu ích, mong muốn tự mình thăng hoa và phục vụ nhân loại cả bằng cách nêu gương lẫn bằng giới hạnh, và mong muốn tận dụng cơ hội bằng vàng được sống làm người, thì họ cố gắng hết sức để loại trừ những cái ác tiềm ẩn và vun bồi những đức hạnh tàng trữ trong con người họ.

Để đào những viên ngọc quí nằm sâu dưới đất con người bỏ ra những món tiền lớn, mất nhiều sức lực, thậm chí có khi phải hy sinh đến tính mạng. Nhưng để đào những kho tàng quí báu tiềm ẩn bên trong con người, chúng ta chỉ cần tới sự kiên quyết và nhẫn nại. Ngay cả tới một người nghèo nhất cũng có thể thực hiện trọng trách này; bởi vì tài sản chẳng phải là một điều kiện thiết yếu đối với việc tích tụ những kho tàng thăng hoa tinh thần.

Có điều kỳ lạ là những cái xấu tiềm tàng trong con người có vẻ như tự nhiên và tự phát. Một điều chẳng kém kỳ lạ là mọi thói xấu cũng đi kèm với đức hạnh trái ngược với nó, tuy đức hạnh thì dường như không tự nhiên và tự phát, dù rằng chúng có thể hiện ra ở bất cứ trình độ nào.

Một tật xấu nguy hiểm của con người là “sân” hay sự tức giận. Đức hạnh ngọt ngào để dập tắt thói xấu này và giúp con người thăng hoa là “Từ” (Metta).

Sự độc ác là một tật xấu khác khiến cho thế giới xảy ra biết bao nhiêu chuyện sai lầm và giết chóc lẫn nhau. “Bi” (Karuna) là thứ thuốc để giải trừ sự độc ác.

Ganh ghét là một tật xấu khác đầu độc con người và dẫn tới những ganh đua không lành mạnh và những cạnh tranh nguy hiểm. Phương thuốc hữu hiệu nhất để chống lại độc tố này là “Hỷ” (Mudita)

Có hai đặc tính phổ quát khác khiến cho sự quân bình tinh thần của con nguời bị xáo trộn. Đó là sự quyến luyến những điều thích thú và ghét bỏ những điều không thích thú. Chúng ta có thể diệt trừ hai lực đối nghịch này bằng cách phát triển “Xả” (Upekkha)

Bốn đức hạnh cao quí này được gọi chung bằng tiếng Pali là Brahmavihara, tức là “Tứ Vô Lượng Tâm” (gồm Từ, Bi, Hỉ và Xả).

Những đức hạnh này có khuynh hướng nâng cao con người. Chúng khiến cho một con người trở thành thánh nhân ngay trong chính cuộc đời này. Chúng có thể biến con người thành “siêu nhân.” Nếu tất cả mọi người đều cố gắng vun bồi bốn đức hạnh này, bất kể tôn giáo, mầu da, chủng tộc, hay giới tính, thì trái đất sẽ biến thành tịnh độ, nơi mọi người có thể sống trong an lạc và hoàn toàn hòa hợp, như là những công dân lý tưởng của thế giới.

Bốn đức hạnh cao cả này còn được gọi là những “quang minh” (ánh sáng chiếu rọi khắp nơi) vì chúng không có ngăn cách hay giới hạn nào và cần nên được trải rộng đối với tất cả chúng sinh không trừ một ai. Chúng bao gồm tất cả mọi sinh vật kể cả các loài thú vật.

Bất kể tín ngưỡng tôn giáo, người ta có thể vun bồi những đức hạnh cao đẹp này để trở thành nguồn hạnh phúc cho chính mình lẫn chúng sinh.

                                                                      MỤC LỤC                                                     Tiếp